Mục lục
Vì sao cần kiêng khem thực phẩm khi bị ung thư gan?
Chế độ ăn đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ gan hoạt động hiệu quả và làm chậm tiến triển bệnh. Việc hiểu rõ lý do cần kiêng khem sẽ giúp người bệnh xây dựng thực đơn phù hợp hơn.
Gan là cơ quan lớn nhất trong cơ thể tham gia vào quá trình lọc độc, chuyển hóa dinh dưỡng, dự trữ năng lượng và đồng thời gián tiếp tham gia vào quá trình miễn dịch. Khi bị ung thư gan, các chức năng này bị suy giảm nghiêm trọng. Vì vậy, việc kiêng khem những thực phẩm gây hại cho gan là cần thiết để hỗ trợ quá trình điều trị và làm chậm sự tiến triển của bệnh. Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia, dinh dưỡng hợp lý có thể giúp cải thiện hiệu quả điều trị và giảm nguy cơ biến chứng cho bệnh nhân ung thư gan.
Những nhóm thực phẩm nên tránh khi bị ung thư gan
Một số loại thực phẩm có thể làm gia tăng tổn thương gan, thúc đẩy quá trình viêm và khiến bệnh diễn tiến nhanh hơn. Cần loại bỏ chúng khỏi thực đơn hằng ngày.
Thức ăn nhiều dầu mỡ và chiên rán
Thức ăn chiên rán, nhiều mỡ là thủ phạm đầu tiên cần loại bỏ trong thực đơn của người bị ung thư gan. Dầu mỡ khi bị đun nóng ở nhiệt độ cao sẽ sinh ra chất aldehyde, acrolein và nhiều hợp chất oxy hóa độc hại khác, làm gia tăng gánh nặng cho gan. Đối với người bị ung thư gan, việc tiêu thụ nhiều dầu mỡ có thể khiến tình trạng bệnh nặng thêm và dẫn đến suy gan.
Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, việc tiêu thụ nhiều chất béo bão hòa, đặc biệt là axit béo bão hòa (đại diện là món chiên ngập dầu), liên quan mật thiết đến nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ và ung thư gan. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chế độ ăn nhiều dầu chiên làm gia tăng nguy cơ ung thư gan lên 27%. Một báo cáo năm 2020 trên tạp chí Liver International cũng khẳng định mối liên hệ rõ ràng giữa lượng chất béo bão hòa trong khẩu phần ăn và mức độ tiến triển của xơ gan.
Thực phẩm chứa aflatoxin
Aflatoxin là một loại độc tố do nấm Aspergillus flavus sinh ra trong điều kiện ẩm, nấm mốc. Chúng thường tìm thấy trong đậu phộng, bắp, lạc, ngô, đậu nành để lâu ngày hoặc bị hỏng. Aflatoxin được Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp vào nhóm chất gây ung thư nhóm 1 (tức là chắc chắn gây ung thư).
Theo báo cáo của Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA), chỉ cần tiêu thụ 1 microgram aflatoxin B1 mỗi ngày trong thời gian dài cũng có thể làm tăng nguy cơ ung thư gan gấp 10 lần ở người có virus viêm gan B mãn tính. Do đó, người bị ung thư gan tuyệt đối không nên sử dụng những thực phẩm nghi ngờ chứa aflatoxin.
Nội tạng động vật và thịt đỏ
Nội tạng động vật (gan, tim, cật, ruột non…) tuy giàu dinh dưỡng nhưng cũng là nơi tích tụ độc tố trong quá trình chuyển hóa. Khi vào cơ thể, chúng gia tăng gánh nặng chuyển hóa và đặc biệt làm gan phải làm việc nhiều hơn. Ngoài ra, nội tạng động vật thường có hàm lượng cholesterol cao, không tốt cho bệnh nhân.
Tương tự, thịt đỏ như bò, trâu, cừu cũng chứa nhiều chất béo bão hòa, purin và protein khó chuyển hóa. WHO đã cảnh báo rằng việc tiêu thụ nhiều thịt đỏ làm tăng nguy cơ ung thư gan và ung thư đường tiêu hóa. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Cancer Medicine năm 2021 ghi nhận rằng tiêu thụ quá 70g thịt đỏ/ngày có liên quan đến tăng nguy cơ mắc các bệnh ung thư gan và tuyến tụy.
Thực phẩm đóng hộp và chứa nhiều phụ gia
Các loại đồ hộp, đồ hộp thịt nguội, xúc xích, thịt hun khói, đồ hộp chay… thường chứa nhiều muối, chất bảo quản, hương liệu nhân tạo và một số chất để ổn định màu như nitrit/nitrat. Các chất này khi vào cơ thể sẽ tương tác với acid dạ dày hình thành nitrosamine – một hợp chất đã được chứng minh gây ung thư.
Một khảo sát tại Mỹ cho thấy người tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn thường xuyên có nguy cơ ung thư gan cao hơn 22% so với nhóm dùng thực phẩm tươi mỗi ngày. Do đó, người bệnh cần ưu tiên thực phẩm tươi, hạn chế tối đa thức ăn đóng gói sẵn.
Giải pháp dinh dưỡng thay thế để bảo vệ gan cho bệnh nhân ung thư
Bên cạnh việc kiêng khem, người bệnh cần lựa chọn thực phẩm phù hợp để nuôi dưỡng tế bào gan, tăng cường đề kháng và hỗ trợ điều trị hiệu quả hơn.
Ưu tiên thực phẩm dễ tiêu, ít béo
Người bệnh nên chọn các loại thực phẩm được chế biến theo cách hấp, luộc hoặc ninh nhừ. Các món ăn này vừa dễ tiêu hóa, vừa không tạo thêm gánh nặng cho gan. Chẳng hạn, súp rau củ, cháo yến mạch, thịt trắng như gà bỏ da, cá hấp là những lựa chọn hợp lý trong bữa ăn hằng ngày.
Một nghiên cứu năm 2019 tại Bệnh viện Bạch Mai cho thấy những bệnh nhân ung thư gan tuân thủ chế độ ăn dễ tiêu, ít béo có thời gian sống trung bình cao hơn nhóm đối chứng 3–6 tháng.
Bổ sung thực phẩm giàu chất chống oxy hóa
Các loại rau xanh đậm (như cải bó xôi, cải xoăn), trái cây mọng như việt quất, dâu tây, cam, táo… chứa nhiều flavonoid và vitamin C giúp trung hòa gốc tự do và bảo vệ tế bào gan khỏi tổn thương.
Theo một nghiên cứu của Đại học Y Harvard, chế độ ăn giàu chất chống oxy hóa có thể giảm tới 35% nguy cơ tiến triển các bệnh lý gan mãn tính. Ngoài ra, hợp chất anthocyanin trong trái cây mọng còn có khả năng kháng viêm mạnh, hỗ trợ chống lại tổn thương tế bào do hóa trị.
Ăn thực phẩm tươi sạch, nguồn gốc rõ ràng
Để tránh nguy cơ nhiễm aflatoxin, người bệnh cần sử dụng thực phẩm được bảo quản kỹ, tránh ẩm mốc, mua tại nơi uy tín. Đậu phộng, ngũ cốc, lạc, hạt các loại nên được bảo quản trong hộp kín, khô thoáng và dùng trong thời gian ngắn.
Việc lựa chọn thực phẩm có chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm, nguồn gốc rõ ràng sẽ giúp giảm thiểu đáng kể rủi ro tiếp xúc với độc tố và vi khuẩn gây hại cho gan.
Tăng cường nước và chất xơ
Người bệnh nên uống nhiều nước lọc, nước ép rau củ tươi (không đường), đồng thời tăng cường chất xơ từ rau xanh, trái cây để hỗ trợ gan và hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả hơn.
Chất xơ không chỉ giúp đào thải độc tố mà còn hỗ trợ điều hòa đường huyết và cholesterol, gián tiếp giảm áp lực cho gan. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị người trưởng thành nên bổ sung tối thiểu 25g chất xơ mỗi ngày để hỗ trợ gan và hệ tiêu hóa hoạt động tốt.
Lời kết
Sau khi đã xác định được những thực phẩm cần tránh và thay thế hợp lý, người bệnh ung thư gan sẽ có nền tảng tốt để xây dựng lối sống lành mạnh và bền vững hơn.
Việc lựa chọn thực phẩm phù hợp đóng vai trò quyết định trong hỗ trợ điều trị và nâng cao chất lượng sống cho bệnh nhân ung thư gan. Bên cạnh việc loại bỏ các món ăn độc hại như đồ chiên rán, thịt đỏ, nội tạng, hay thực phẩm chứa aflatoxin…, người bệnh cần xây dựng thực đơn lành mạnh, dễ tiêu, giàu dưỡng chất tự nhiên để bảo vệ gan tốt hơn. Dinh dưỡng đúng cách không chỉ hỗ trợ điều trị hiệu quả mà còn giúp bệnh nhân duy trì thể trạng và tinh thần tích cực trong suốt quá trình chiến đấu với bệnh tật.
